Waar zorgen en maken elkaar ontmoeten

Het verhaal van Brouwerij De Ridder gaat terug naar 1887. Ene Petrus Egbertus De Ridder is dan haast zeventig jaar, maar de leeftijd heeft blijkbaar geen vat op zijn ambitie. In dat jaar begint hij in Deurne met de bouw van zijn stoombrouwerij. Die bouwt hij op een boogscheut van de Turnhoutsebaan, tussen de Hertstraat en de Arendstraat, de huidige Stalinsstraat. In deze omgeving is er in de 16de eeuw al een brouwerij geweest: Brouwerij De Hert aan de Turnhoutsebaan. Vanaf 1888 wordt er bier gebrouwen in de nieuwe Deurnse brouwerij. Lang zal Petrus Egbertus niet van zijn realisatie kunnen genieten. Vijf jaar nadat de schop in de grond is gegaan, sterft hij in 1892. Het beheer van de brouwerij komt in handen van zijn zestien jaar jongere vrouw Carolina Maria Reusens (1834-1911) en twee van hun zonen, Willem (1865-1906) en Eugeen (1871-1916) De Ridder. Carolina Maria is de dochter van de uitbaters van herberg De Exter in Deurne-Zuid.

Politiek en wielrennen

De familie De Ridder is prominent aanwezig in de gemeente Deurne, al van in het begin van de achttiende eeuw. Petrus Egbertus De Ridder, de stichter van de brouwerij, is een bekende Deurnenaar. In navolging van zijn vader is hij gemeentesecretaris van Deurne, maar liefst 36 jaar lang. Als hij zijn ambt neerlegt, hoopt hij dat zijn oudste zoon Stanislas hem kan opvolgen. Maar de gemeenteraad verkiest iemand anders. Dat is het startschot van een verbeten strijd van de familie De Ridder tegen de Deurnse burgemeester Florent Pauwels. Eugeen De Ridder, een jongere broer van Stanislas én opvolger van zijn vader als brouwer, ontpopt zich tot oppositieleider. Hij staat aan het hoofd van de Kleppermannen, een lokale politieke partij. Na een tijd is hij even waarnemend burgemeester van Deurne en gedurende verschillende jaren schepen van de gemeente.

Eugeen De Ridder is echter meer dan brouwer en politicus. Zo is hij bevelhebber van zowel de burgerwacht als de brandwacht. In 1901 wordt hij erevoorzitter van de Lloyd Cycle Club, de oudste wielerclub van Deurne. Al snel rijgt de club de successen aan elkaar. In 1902 behalen de renners van de club de nationale interclubtitel in Borgworm (Waremme). De twee daaropvolgende jaren herhaalt de Lloyd Cycle Club dat huzarenstukje. Wielrennen blijft trouwens nauw verbonden met Brouwerij De Ridder. In de jaren 20 vindt op de nationale feestdag een wielerwedstrijd plaats in Deurne die bekendstaat als de Schaal De Ridder. De schaal die de winnaar ontvangt, wordt geschonken door de weduwe van Eugeen De Ridder. De Herbergiersbond van Deurne, de krant Sportwereld en Brouwerij De Ridder zetten mee hun schouders onder de koers.

Ridder’s Bier

Terug naar het einde van de 19de eeuw. Ondanks de vroege dood van founding father Petrus Egbertus De Ridder neemt de familiale brouwerij een hoge vlucht. In 1896 wordt het complex uitgebreid met een stoommouterij. In tegenstelling tot andere brouwerijen produceert Brouwerij De Ridder zelf haar mout, wat gekiemde gerst is. De moutproductie is van die omvang, dat er nog voldoende is om aan andere brouwerijen te verkopen. Rond de eeuwwisseling stelt Brouwerij De Ridder ongeveer twintig mensen tewerk. Zij doen meer dan enkel bier brouwen. In 1900 krijgt Brouwerij De Ridder er een maalderij bij. Daarin worden lijnmeel en andere veevoeders gemaakt. Een jaar later komt er een maïserie. In die afdeling worden de suikerrijke delen van de maïskorrel gescheiden van de vette en eiwitrijke. Die laatste worden als veevoeder gebruikt. De eerste dienen als vervanging van gerst of tarwe bij het brouwen van bier. Brouwerij De Ridder gebruikt de verwerkte maïs niet zelf, maar verkoopt het product aan andere brouwerijen die er lichtere en goedkopere bieren mee brouwen.

Het populairste bier draagt de naam van de brouwerij en heet Ridder’s Bier. In grote letters prijkt de naam van het bier op de ast, de droogoven voor de mout. Het riddersymbool siert de flessen, waarvan er rond 1907 jaarlijks 1,5 miljoen worden geleverd. Het Ridder’s bier heeft dezelfde ingrediënten als de pale ale, een Engels bier van hoge gisting, en kan lang bewaard worden. Het kroonjuweel van Brouwerij De Ridder wordt verkocht over het hele land, maar een belangrijke verkoopplek ligt vlak bij de brouwerij. Op de hoek van de Hertstraat en de Turnhoutsebaan ligt café Den Witten Hert. Het café is het uithangbord van de brouwerij: je kan er de vers gebrouwen bieren van de brouwerij proeven. Tot op vandaag zijn de sporen daarvan te zien op de gevel van het café. Daarop staan drie ridderhoofden in reliëf, het symbool van Brouwerij De Ridder. Een andere specialiteit van het huis is Walter’s Bier.

Rampspoed over de brouwerij

Tijdens de Eerste Wereldoorlog verplicht de Duitse bezetter veel brouwerijen om te sluiten. Brouwerij De Ridder daarentegen mag blijven brouwen, ook voor andere brouwerijen uit de buurt. Die kopen er bier in hoeveelheden die door de bezetter worden bepaald. Als de wapens in 1918 zwijgen, start een periode waarin Brouwerij De Ridder een reeks tegenslagen moet verwerken. Eind januari 1925 beschrijft Gazet van Antwerpen hoe de heer De Ridder - een voornaam is onbekend - vanuit zijn woning aan de Turnhoutsebaan ziet dat de brouwerij in brand staat. Het vuur ontstaat in de maalderij, die uitbrandt. Ook de mouterij loopt veel schade op. “Langs de verschillende ramen van mouterij en maalderij blaakten de vlammen, als hadden ze lust de geheele brouwerij te verteeren”, schrijft Gazet van Antwerpen. De krant meldt ook dat “heer De Ridder” als eerste het vuur opmerkt vanuit zijn woning aan de Turnhoutsebaan. De voornaam van deze telg van de brouwersfamilie is niet bekend, evenmin als wie aan het hoofd staat na de dood van Eugeen De Ridder in 1916.

De brand krijgt de bedrijvigheid van de brouwerij voorlopig niet klein. In de kranten verschijnen annonces voor leerjongens, voor agenten en voor jongens en meisjes om in het flessenmagazijn te werken. Maar dik vijf jaar later, in juli 1930, slaat het noodlot weer toe. Alweer ontstaat er brand in Brouwerij De Ridder, meer bepaald in het oudste gedeelte. Daarin bevinden zich de kuiperij, de kantine, de opslagplaats voor de hop en de stapelplaats voor de tonnen. Het gebouw brandt volledig uit. De brand slaat over naar het nieuwere deel van de brouwerij, “tot groote ontroering der honderden nieuwsgierigen die, van op afstand, het vreeselijke en tevens indrukwekkende schouwspel gadesloegen”, aldus De Nieuwe Gazet. Deze brand lijkt nog zwaarder dan de eerste. Gazet van Antwerpen meldt dat de brand merkbaar is tot in Merksem en Deurne-Zuid. Net als in 1925 wordt het blussen bemoeilijkt doordat een deel van het materiaal van de brandweer het laat afweten. De oorzaak van de brand is niet meteen duidelijk. Gooide een onoplettende medewerker eerder die dag een brandende sigaret weg? Of was er een kortsluiting? Wat er ook van mag zijn, volgens Gazet van Antwerpen is de schade “overgroot”, zowat 1 miljoen frank, maar wordt ze wel door de verzekering gedekt.

Met beide branden zijn nog niet alle rampen voorbij. Twee weken na de brand van 1930 valt Jan Baptist Vils van een koepel tijdens schilderwerken. De gepensioneerde medewerker van de brouwerij, die nog wat komt bijklussen, loopt daarbij een schedelbreuk op. En op 1 april 1931 ontploft de grote stoomketel. Het gebouw waarin de ketel staat, stort daardoor in. Als bij wonder vallen er geen slachtoffers: de stoker heeft het gebouw nog maar net verlaten als de ketel explodeert. Gelukkig kunnen de lokale journalisten ook wat frivoler nieuws rapen bij Brouwerij De Ridder. Al zou het bericht dat verschijnt in januari 1930 ook een veel dramatischere wending kunnen hebben. Een piloot neemt een vrouw mee voor een tochtje met een vliegtuig. Boven het Cogelsplein in Deurne komt het vliegtuig in de problemen, vermoedelijk door motorpech. Voorbijgangers zien het in de richting van enkele huizen vliegen. De piloot probeert zijn toestel echter in nabijgelegen weilanden op de grond te zetten. Dat lukt niet, maar het toestel kan wel op de wielen landen in de tuin van Brouwerij De Ridder. Na de landing kantelt het vliegtuig uiteindelijk toch, waardoor het ernstig beschadigd raakt. Maar niemand loopt noemenswaardige kwetsuren op. “Nadat hij er zich (van) verzekerd had, dat er geen gevaar meer bestond dat de motor in brand zou geraken, is de vliegenier naar het politiebureel van Deurne gegaan en heeft aangifte gedaan van het ongeval”, zo besluit Het Handelsblad ietwat laconiek.

De brouwketels blijven leeg

In 1931 is het lied van Brouwerij De Ridder uitgezongen. Is de ontploffing van de stoomketel de druppel die de emmer doet overlopen, nadat de brouwerij twee keer ten prooi is gevallen van een hevige brand? Het zou zo maar even kunnen, maar zeker is het niet. In die periode verkeert de economie wereldwijd ook in crisis, maar of er een rechtstreeks verband is, is moeilijk aan te tonen. Wat wel zeker is, is dat Brouwerij De Ridder in 1931 failliet gaat. In twee afzonderlijke openbare verkopen worden de gebouwen en de materialen te koop aangeboden. Bij de eerste verkoop kunnen kandidaten een reeks interessante gebouwen in het centrum van Deurne verwerven. Het gaat om een winkelhuis, een renteniershuis, een burgershuis en café Den Witten Hert op de Turnhoutsebaan. Verder staan ook een reeks gebouwen en gronden te koop in de Hertstraat en de nabijgelegen Grapheusstraat. En bovenal worden ook de brouwerij, de mouterij en al het materiaal en de machines openbaar verkocht. Een tijd later is er een tweede openbare verkoop, deze keer door een deurwaarder. Kooplustigen kunnen zich daarbij bureelmeubelen en “brouwersgerieven” aanschaffen. Ook te koop: ongeveer 150 vaten van 250 liter gevuld met bier.

Nadat het laatste flesje Ridder’s Bier de brouwerij heeft verlaten, worden de gebouwen voor verschillende doeleinden gebruikt. Daarover zijn niet heel veel details bekend. Ze worden een tijd verhuurd aan andere brouwerijen. Source de Suary, een mineraalwater uit Wépion bij Namen, wordt verdeeld vanuit de Hertstraat. De gebouwen doen ook dienst als stockageplaats voor isolatiematerialen. Verder maakt het OCMW van Deurne en later - na de fusie - Antwerpen gebruik van de gebouwen van Brouwerij De Ridder. Gaandeweg nemen ook verschillende lokale verenigingen hun intrek in de gebouwen. Uiteindelijk krijgt Brouwerij De Ridder een nieuw leven met de aankoop in 2020 door Andante vzw, het Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg en Miss Miyagi. Welgeteld 133 jaar nadat Petrus Egbertus De Ridder is begonnen met de bouw van zijn brouwerij wordt zijn levenswerk in volle glorie hersteld.